शुद्ध व अशुद्ध शब्द ओळखणे

नमस्कार विद्यार्थी मित्रांनो,

 आपण पाहणार आहोत इयत्ता चौथी प्रज्ञाशोध परीक्षेसाठी  उपयुक्त घटक मराठी व्याकरण शुद्ध व अशुद्ध शब्द ओळखणे.

व्याकरणातील नियमांना अनुसरून केलेल्या निर्दोष लेखनाला शुद्धलेखन म्हणतात. अर्थपूर्ण शुद्धलेखनासाठी अनुस्वार ऱ्हस्व,दीर्घ व जोडाक्षरे इत्यादींचे ज्ञान असणे आवश्यक आहे.

   शुद्धलेखनाचे काही नियम

 1) एखाद्या शब्दातील ज्या अक्षरांचा उच्चार स्पष्टपणे नाकातून होतो त्या अक्षरांवर नेहमी अनुस्वार द्यावा. उदा कांदा, भिंत, सुगंध,दिंडी, संबंध इ.

 2) एक अक्षरी शब्दातील 'इ' व 'उ'  हा स्वर दीर्घ लिहावा. उदा. मी, जी, ती, धू, जू, इ .

 3) सामान्यपणे कोणत्याही शब्दातील शेवटचा 'इ ' किंवा  'उ 'हा स्वर दीर्घ लिहावा. उदा. कवी, रवी, विद्यार्थी, गुरु,अणू,पशू इ. (अपवाद 'आणि', परंतु, तथापि.) मात्र हे शब्द जोडशब्दात प्रारंभी आले तर त्यातील शेवटचा 'इ ' किंवा 'उ ' स्वर ऱ्हस्व लिहावा.उदा. कविचरित्र, विद्यार्थिभांडार,गुरुकृपा, पशुधन इ.

 4) अकारान्त शब्दातील उपांत्य (शेवटून दुसरे अक्षर)   'इकार' व 'उकार' दीर्घ लिहावा.उदा.  वीट, मीठ,खीर, दूध, तूप, नवनीत, जमीन,कबूल इत्यादी.

 5)  शब्दातील शेवटचे अक्षर दीर्घ असेल तर त्याच्यामागील 'इकार' व 'उकार' बहुदा ऱ्हस्व लिहावा. उदा. गरिबी, पाहुणा, किती, दिवा, महिना, नमुना, हुतुतू, बहिणी, वकिली इत्यादी.

 आता आपण इयत्ता चौथीच्या अभ्यासक्रमावर आधारित काही शुद्ध शब्द पाहूयात.

आकृती

गरीब

किंतु

यथाशक्ती

गणपतीपूजन

संसार

चिन्मय

मैत्रिणी

नीती

जीभ 

श्री

व्यूह

उभयान्वयी

विहीर

कुस्ती

दुग्ध

सूक्ष्म

चातुर्य

भूर्रकन

गतिरोधक

की 

तथापि 

निर्मळ

मतिमंद

उत्साह

नमुना

विळी 

विभूती

पीठ

मूल

नारिंगी

कुटुंब

बाहुली

कनिष्ठ

पुण्य

ग्रीष्म

दुर्बीण

मूल्य

दुर्गंध

अद्यापि 

हुकूम

भितिदायक

ऋषिपत्नी

संरक्षण

पहिला

गीता

रविकिरण

तूप

गृहपाठ

भिंग

चुंबक

किल्ला

गुप्त

पूज्य

बहिर्गोल

दुर्मिळ

गिर्‍हाईक

अंतरिक्ष

अनिल

अधीर

अधीन

इतिहास

कुकर्म

निरभ्र

विहीर

कृत्रिम

निर्जन

ज्योतिषी

प्रार्थना

संयुक्तिक

जिज्ञासू

साधर्म्य

औपचारिक

आशीर्वाद

अभ्युदय

कीर्ती

कवडीचुंबक

कनिष्ठ

उत्कृष्ट

विक्षिप्त

चिरंजीव

नियुक्त

शारीरिक

जर्जर

निष्कारण

शीर्षासन

साधर्म्य

तात्कालीक

प्रीती

तीर्थस्वरूप

ब्राह्मण

सिंह

त्रिभुवन